دانشگاه تهران مجله علمی "حقوق خصوصی" 2008-840X مقالات آماده انتشار 2026 02 26 Civil Liability of Autonomous Artificial Intelligence in Iranian Law: Jurisprudential-Legal Analysis and Presentation of a Native Model of Absolute Liability مسئولیت مدنی هوش مصنوعی خودمختار در حقوق ایران: تحلیل فقهی-حقوقی و ارائه الگوی بومی مسئولیت مطلق 106198 10.22059/jolt.2026.404714.1007428 FA آیدا مجیدی دانشکده حقوق دانشگاه آزاد کرج امیرعباس غلامی کانون وکلا استان البرز Journal Article 2025 10 29 The increasing advancement of artificial intelligence technologies, especially autonomous systems, has transformed traditional concepts of civil liability and raised fundamental questions about the attribution of fault in the absence of human will. Granting “electronic legal personality” to artificial intelligence is incompatible with the human-centered foundations of Imamiyyah jurisprudence and Iranian law. <br /><br />The present study, using a descriptive-analytical method, after criticizing and rejecting the possibility of granting independent legal personality to artificial intelligence, proposes the indigenous model of “solidarity absolute liability” between the producer and the user, along with mandatory insurance and a common risk fund, as a realistic solution that is fully compatible with the rules of guarantee, attribution, and harmlessness. Artificial intelligence lacks the necessary intention, distinction, and capacity for legal personality;Therefore, liability should be attributed to the producer and operator based on the enjoyment of benefits and control over the source of risk. This model, while ensuring effective protection for the victims and eliminating the gap in smart contracts , strengthens legal trust in new technologies without the need for electronic personality. Thus, the present proposal is a practical step towards legislating artificial intelligence and maintaining a balance between technological development and the sustainable foundations of Imami jurisprudence. پیشرفت فزایندهٔ فناوری‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه سامانه‌های خودمختار، مفاهیم سنتی مسئولیت مدنی را دگرگون ساخته و پرسش‌های بنیادین دربارهٔ انتساب تقصیر در غیاب ارادهٔ انسانی پدید آورده است. اعطای «شخصیت حقوقی الکترونیکی» به هوش مصنوعی با مبانی انسان‌محور فقه امامیه و حقوق ایران ناسازگار است.<br /><br />پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی، پس از نقد و رد امکان اعطای شخصیت حقوقی مستقل به هوش مصنوعی، الگوی بومی «مسئولیت مطلق تضامنی» میان تولیدکننده و بهره‌بردار، همراه با بیمهٔ اجباری و صندوق مشترک ریسک را به‌عنوان راهکاری واقع‌گرایانه و کاملاً سازگار با قواعد ضمان، تسبیب و لاضرر پیشنهاد می‌کند. هوش مصنوعی فاقد قصد، تمییز و اهلیت لازم برای شخصیت حقوقی است؛ لذا مسئولیت باید بر پایهٔ بهره‌مندی از منافع و تسلط بر منبع خطر به تولیدکننده و بهره‌بردار منتسب شود. این مدل ضمن تضمین حمایت مؤثر از زیان‌دیدگان و رفع خلأ موجود در قراردادهای هوشمند (ماده ۱۸ قانون تجارت الکترونیک)، بدون نیاز به شخصیت الکترونیکی، اعتماد حقوقی به فناوری‌های نوین را تقویت می‌کند. بدین‌سان، پیشنهاد حاضر گامی عملی در جهت تقنین هوش مصنوعی و حفظ تعادل میان توسعهٔ فناورانه و مبانی پایدار فقه امامیه است. https://jolt.ut.ac.ir/article_106198_fa897f07397b04454c5b16de814da7ff.pdf