دانشگاه تهران مجله علمی "حقوق خصوصی" 2008-840X 22 2 2026 05 19 The Impact of the Nature of Anfal on the Scope of Private Ownership in Forest and Rangeland Lands تأثیر ماهیت انفال بر قلمرو مالکیت خصوصی در اراضی جنگلی و مرتعی 251 264 106488 10.22059/jolt.2026.404032.1007421 FA مجتبی باقرزاده گروه حقوق و علوم سیاسی دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی تهران. تهران. ایران 0009-0000-8768-7543 سید مصطفی محقق داماد گروه حقوق و علوم سیاسی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران. ایران غلامعلی سیفی زیناب گروه حقوق و علوم سیاسی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران. ایران Journal Article 2025 10 21 Private ownership is recognized as a fundamental right in Iran’s legal system; however, it may be limited where it conflicts with public interests and the legal concept of Anfal. Forests and rangelands constitute a significant area of tension in this regard, as they are legally categorized as Anfal despite a historical background of private possession. Adopting a jurisprudential–legal approach within private law, this study examines the impact of the Anfal doctrine on private property rights in such lands. The main issue is whether classification as Anfal results in the complete negation of private ownership or merely its restriction. The findings indicate that, based on jurisprudential principles such as possession (yad), revival of dead land (ihyāʾ al-mawāt), and dominion (tasallut), ownership of lands revived prior to nationalization remains valid. Accordingly, the rules governing Anfal operate primarily to restrict ownership in pursuit of public interest, not to extinguish it absolutely. مالکیت خصوصی از بنیادی‌ترین حقوق در نظام حقوقی ایران است، اما این حق در تعامل با مصالح عمومی و مفاهیمی چون انفال، محدودیت‌هایی پیدا می‌کند. یکی از برجسته‌ترین عرصه‌های این تعارض، اراضی جنگلی و مرتعی است که در عین حال هم از مصادیق انفال محسوب می‌شوند و هم سابقه‌ی مالکیت خصوصی دارند. این پژوهش با رویکردی فقهی–حقوقی و با تمرکز بر قلمرو حقوق خصوصی، به بررسی تأثیر ماهیت انفال بر حقوق مالکانه‌ی اشخاص در اراضی جنگلی و مرتعی می‌پردازد. پرسش محوری مقاله آن است که آیا شمول انفال بر این اراضی به معنای نفی مطلق مالکیت خصوصی است یا صرفاً محدودکننده‌ی آن؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بر مبنای قواعد فقهی مانند «ید»، «احیاء موات» و «تسلیط»، مالکیت خصوصی بر اراضی احیاءشده پیش از ملی شدن، مشروع و معتبر است و قواعد انفال تنها در چارچوب نظریه‌ی «تحدید مالکیت در راستای مصلحت عمومی» قابل اعمال‌اند. ازاین‌رو، اصل بر بقای مالکیت خصوصی است مگر آن‌که سلب آن با رعایت شرایط قانونی و پرداخت غرامت صورت گیرد. https://jolt.ut.ac.ir/article_106488_13d54c1b7cb469ae95f5d68b858700fb.pdf