دانشگاه تهران مجله علمی "حقوق خصوصی" 2008-840X 22 2 2026 05 19 The Legal Validity of a Will for Euthanasia in the Iranian Legal System: A Jurisprudential-Legal and Comparative Analysis اعتبار وصیت بر اوتانازی در نظام حقوقی ایران: تحلیلی فقهی‌ـ حقوقی و تطبیقی 223 235 106492 10.22059/jolt.2026.404182.1007422 FA سیدصابر اسماعیل‌نژاد ارچی گروه حقوق، دانشکدة حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران 0009-0002-9478-0994 محمدحسین قائم مقام فراهانی گروه حقوق، دانشکدة حقوق، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0002-2967-4204 Journal Article 2025 12 11 This study examines the validity of a will for euthanasia in the Iranian legal system through a jurisprudential–legal and comparative approach. Although modern medicine has intensified end‑of‑life dilemmas and many Western systems employ Advance Medical Directives to safeguard patient autonomy, Iranian law—grounded in the sanctity of life—contains significant ambiguity on this matter. By comparing Iran’s position with five jurisdictions (the Netherlands, Belgium, Canada, Switzerland, and the United States), the research finds that a will for active euthanasia is entirely void in Iranian law, as it contravenes mandatory criminal norms, public order, and Islamic jurisprudential principles viewing life as a divine trust (ḥaqq Allāh). In contrast, a will for passive euthanasia—withdrawal of futile treatment—is legally defensible based on bodily integrity and self‑dominion. The study concludes that adopting a comprehensive Advance Medical Directive Act would clarify the distinction between the two forms of euthanasia and provide legal protection for medical practitioners. این پژوهش با هدف تحلیل اعتبار وصیت بر اوتانازی در نظام حقوقی ایران و با رویکردی تطبیقی به بررسی مبانی فقهی و حقوقی این موضوع می‌پردازد. پیشرفت‌های پزشکی چالش‌های پیچیده‌ای در پایان حیات ایجاد کرده و درحالی‌که نظام‌های حقوقی غربی با ابزارهایی چون دستورالعمل پیشرفتة پزشکی به خودمختاری بیمار پاسخ داده‌اند، در حقوق ایران که مبتنی بر قداست حیات است این مسئله با خلأ قانونی و ابهام جدّی روبه‌روست. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌ـ تحلیلی، ضمن مقایسة رویکرد ایران با پنج کشور منتخب (هلند، بلژیک، کانادا، سوئیس، امریکا)، نشان می‌دهد که وصیت بر اوتانازی فعال به دلیل تعارض آشکار با قواعد آمرة کیفری (قتل عمد)، نظم عمومی، و مبانی فقهی (حق الله بودن حیات) مطلقاً باطل و فاقد اثر حقوقی است. با این حال، وصیت بر اوتانازی غیر فعال (ترک درمان‌های بی‌فایده)، با استناد به قواعدی چون تسلط و حق بر تمامیت جسمانی، از مبنای حقوقی قابل دفاعی برخوردار است. در مقابل، نظام‌های حقوقی مورد مطالعه، با درجات متفاوتی از پذیرش، رویکردی مبتنی بر خودمختاری فردی را اتخاذ کرده‌اند. در نهایت، برای رفع ابهام موجود و حمایت از کادر درمان، پیشنهاد می‌شود با تدوین قانون دستورالعمل پیشرفتة پزشکی، ضمن تفکیک قاطع میان این دو نوع اوتانازی، چارچوب قانونی شفافی برای اعتباربخشی به ارادة بیمار در ترک درمان ایجاد کرد. https://jolt.ut.ac.ir/article_106492_db24d12db193b13c183004bdd2b91660.pdf