دانشگاه تهران مجله علمی "حقوق خصوصی" 2008-840X 22 2 2026 05 19 Unfair Terms in Data-Driven Agreements: Insights from User Protection and Competition Law تأملی بر شروط غیرمنصفانه در توافقات داده‌محور از منظر موازین ناظر به صیانت از حقوق کاربران و حقوق رقابت 265 278 106600 10.22059/jolt.2026.405584.1007432 FA ابراهیم رهبری گروه حقوق تجارت بین الملل و حقوق مالکیت فکری و فضای مجازی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران ریحانه خلیلی گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0009-0005-4308-4384 Journal Article 2025 11 04 In the digital economy, data has become a primary source of value and power, profoundly shaping contractual relations between platforms and users. In this context, unfair terms in data-driven contracts may undermine user rights, reduce transparency, and reinforce the disproportionate power of dominant platforms. Although the personalization of services and contractual terms may enhance user welfare and economic efficiency, the lack of effective oversight and adequate protective rules can enable data exploitation and deepen contractual inequality. Through a comparative analysis of contemporary approaches in advanced legal systems and an examination of challenges within Iranian law, this study demonstrates that the existing framework for protecting users against unfair data-driven terms remains inadequate. It argues for the adoption of transparency obligations in data processing, the formulation of clear criteria for unfairness, and the strengthening of institutional oversight of platforms in order to promote balanced, accountable, and rights-respecting contractual practices. در اقتصاد دیجیتال، داده به یکی از مهم‌ترین منابع مبادله و قدرت تبدیل شده‌است. روابط قراردادی میان پلتفرم‌ها و کاربران، بیش‌ازپیش بر مبنای بهره‌برداری از داده‌ها شکل می‌گیرد. در این بستر، شروط غیرمنصفانه در قراردادهای داده‌محور می‌تواند به تضعیف حقوق کاربران، کاهش شفافیت و تمرکز نامتعارف قدرت در دست پلتفرم‌های مسلط بینجامد. شخصی‌سازی خدمات و قراردادها، هرچند در ظاهر به افزایش رفاه کاربران و کارایی اقتصادی می‌انجامد، اما در غیاب نظارت و قواعد حمایتی متناسب، می‌تواند به استثمار داده‌ای و تعمیق نابرابری قراردادی منتهی شود. این پژوهش با تحلیل تطبیقی رویکردهای نوین در نظام‌های حقوقی پیشرفته و بررسی چالش‌های حقوق ایران، نشان می‌دهد که قواعد موجود برای حمایت از کاربران در برابر شروط غیرمنصفانه داده‌محور ناکافی است و برای مقابله مؤثر با این پدیده، تدوین الزامات شفافیت در فرایند پردازش داده‌ها، ایجاد فهرست معیارهای غیرمنصفانه و تقویت نظارت نهادی بر پلتفرم‌ها ضروری است. https://jolt.ut.ac.ir/article_106600_8192ccf77671f1c3215f7d269ab9bc36.pdf