دانشگاه تهران مجله علمی "حقوق خصوصی" 2008-840X 22 2 2026 05 19 Natural Monopoly and Third-Party Access Right in Investment in Oil and Gas Pipelines with Emphasis on UK Law انحصار طبیعی و حق دسترسی شخص ثالث در سرمایه‌گذاری در خطوط لولة نفت و گاز با تأکید بر حقوق انگلیس 305 317 106978 10.22059/jolt.2026.412221.1007461 FA عبدالحسین شیروی گروه حقوق خصوصی، دانشکدة حقوق دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران 0000-0002-5575-7153 حامد رسولی گروه حقوق نفت و گاز، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران Journal Article 2026 03 13 Oil and gas pipelines have a Natural Monopoly. This fact results in prohibiting new investment in this sector of industry. However, identifying the right of Third-Party Access to existing oil and gas pipelines is an essential issue to diversify new markets. With the implementation of the general policies of Article 44 of the Constitution of Iran, the prohibition of private sector entry into Iran's economic activities was lifted to some extent; Despite the emphasis on attracting new investment in Iran's Oil and Gas macro policies and upstream documents, the concepts of Natural Monopoly and Third-Party Access, have not been decently considered. The experience of other countries is functional in this regard. Considering Natural Monopoly and Third-Party Access principles, in this article, it has been tried to definite these concepts. Besides, by emphasizing on these two crucial concepts, it has been endeavored to derive appropriate benefits from the experience of investing in oil and gas pipelines in the UK. خطوط ‌لولة نفت و گاز دارای انحصار طبیعی است به این معنا که کشیدن خطوط لوله موازی فاقد صرفة اقتصادی است. از طرف دیگر آزادسازی سرمایه‌گذاری خصوصی در انتقال نفت و گاز مستلزم شناسایی این انحصار و برقراری حق دسترسی به اشخاص ثالث است که بتوانند بدون اینکه خطوط لولة جدیدی احداث کنند از خطوط لولة نفت و گاز موجود استفاده کنند. با اجرایی شدن سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی، منع ورود بخش خصوصی در فعالیت‌های اقتصادی ایران، از جمله در حوزة انتقال و فروش نفت و گاز، تا حدودی مرتفع شده است، لیکن مفاهیم انحصار طبیعی و حق دسترسی شخص ثالث در سیاست‌گذاری‌های کلان و اسناد بالادستی ایران مورد توجه قرار نگرفته است. در این رابطه، تجربة سایر کشورها کمک شایانی می‌کند. در مقالة حاضر تلاش شده است، ضمن معرفی انحصار طبیعی و حق دسترسی شخص ثالث، از تجربة سرمایه‌گذاری در خطوط لولة نفت و گاز انگلیس بهره گرفته شود و امکان استفاده از این تجربیات در نظام حقوقی ایران مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد. https://jolt.ut.ac.ir/article_106978_f486c19997701daecae13922116d9e04.pdf